Ankthi i ri Ballkanik

Aktualizuar më: Kjo faqe është vizituar:

Analizë

Ankthi i ri ballkanik

Nga Lazër STANI

Fundi i luftës në Kosovë, krijoi një realitet krejt të ri për Ballkanin.Pas një shekulli të vështirë e dramatik, me një histori të mbushur me konfrontime të përgjakshme, popujt e Ballkanit kanë shansin të fillojnë një epokë të re, duke iu bashkangjitur pjesës tjetër të Europes, si pjesë integrale e saj. Të paktën këtë domethënie simbolike pati zgjedhja e Sarajeves për nënshkrimin e "Stability Pact" nga perfaqësuesit e 41 kombeve dhe organizatave pjesëmarrëse. Sarajeva u zgjodh si qytet për nënshkrimin e Paktit të Stabilitetit, sespe pikërisht në këtë qytet heterogjen për nga pikëpamja etnike dhe fetare, filloi lufta e parë botërore. Në këtë qytet dhjetë vjet më parë Millosheviçi filloi fushatën e tij makabre të spastrimeve etnike, duke shkaktuar qindra mijëra viktima të pafajshme, çka në fund të fundit çoi në hapjen e një varreze kolektive të ardhmes në paqe, siguri dhe prosperitet të popujve të Ballkanit. Simbolika e zgjedhjes së Sarajevës, në fund të fundit, kishte domethënien e qartë se në Ballkanin e nesërm askush kurrë më nuk do të mund të ndërmarrë fushata barbare spastrimesh etnike, askush më në këtë rajon nuk do të mund të diskriminohet e përndiqet për shkak të kombësisë, racës apo besimit fetar. Ky të paktën qe angazhimi i liderve politike më të shquar të botës, që u mblodhen në
Sarajevë, duke iu dhënë pupujve të Ballkanit mesazhin e ndertimit të së ardhmes në paqe e integrim, mesazhin e shpresës. Rruga e zgjedhur për arritjen e ketij qëllimi fisnik, formulimi i të cilit është shprehje e vlerave të qytetërimit të sotëm perëndimor dhe e besimit me të cilin elita e njerëzimit të sotëm po starton në mijëvjeçarin e ri, megjithatë nuk mund të shenojë fundin e anktheve ballkanikë. Ideja për një "Plan Marshall" për të nxjerrë vendet e Ballkanit nga prapambetja ekonomike është në vetvete një ide e mrekullueshme sepse demokracia në këto vende nuk mund të funksionojë, pa një mbeshtetje të fuqishme ekonomike, pa një rritje te miqrëqenies së njerëzve që jëtojnë në këtë rajon, pa një formim më të plotë kulturor e politik të tyre. Ekonomia e zhvilluar në këto vende do të jetë premisa e të gjitha proceseve të ardhshme demokratizuese e integruese, rajonale dhe perëndimore. Të paktën ky është kushti i parë që "Stability Pact" të mos mbetet një ushtrim iluzor
politik. Krahas dhënies së një impulsi të fuqishëm të zhvillimit të ekonomive të këtyre vendeve, çeshtja e dytë dhe shumë e rëndësishme është bashkëpunimi ndërballkanik, inicimi i proceseve integruese ndërballkanike dhe në këtë linjë favorizimi dhe nxitja e integrimit Europerendimor të rajonit. Në zgjidhjen e kësaj çeshtjeje qëndron dhe kyçi i suksesit të Paktit të Stabilitetit për Ballkanin. Por pikërisht këtu janë të shtresëzuara të gjitha problemet historike dhe aktuale të popujve ballkanikë, prej nga buron pasiguria dhe ankthi për të ardhmen. Historikisht popujt e Ballkanit kanë jetuar nën presionin e shtypjeve, pushtimeve, konfrontimeve, luftrave, urrejtjeve, nacionalizmave primitivë dhe shpatës së Damokleut që u ka imponuar atyre zgjidhjet nga sipër, duke privilegjuar disa popuj e duke shtypur e masakruar të tjerët. Nëse sot, popujt e Ballkanit të gjithë të marrë veç e veç, janë të gatshëm të bashkëpunojnë me Perëndimin (me përjashtim të Serbisë që mbahet peng nga Sllobodan Millosheviçi dhe mitet e rremë të krijuar në vijim të shekujve) kur është fjala për bashkëpunim me
njëri-tjetrin , e kanë pothuajse të pamundur. Çdo tentativë e tillë bashkëpunimi dhe normaliteti implikohet nga komplekset historikë, nga mentaliteti ballkanik i gjymtuar. Në këtë sfond e ngrejnë kokën menjëherë neurozat tragjike ta ballkanasve si urrejtjet etnike, racizmat, ndasitë fetare e kulturore, të cilat fatkeqësisht janë mbajtur të ndezura e ushquer e shpesh në historinë e këtij shekulli, por që kanë gjetur mbeshtetje edhe nga fuqi të mëdha Europiane, të cilat për interesat e tyre të ngushtë politikë, kanë favorizuar njërin popull në kurriz të tjetrit. Shembulli më tipik i një sjelljeje të tillë arketipe është coptimi i Shqipërisë në Konferencën e Ambasadorëve, duke kënaqur orekset e verbëra të shovinizmave të fqinjve të saj, ose krijimi dhe mbajtja artificiale e Jugosllavisë nën dominimin e nacionalizmit serb, sepse siç dihet, spastrimet dhe shtypjet etnike nuk ndodhin për herë të parë në Ballkan. Në fundin e Luftës së Dytë
Botërore, Greqia, shteti më i përkdhelur ballkanik i Perëndimit, realizoi
genocidin mbi popullsinë shqiptare çame që jetonte në trojet e veta etnike,
duke vrarë e masakruar me dhjetra mijëra shqiptarë dhe duke zbuar nga
shtëpitë e tyre të gjithë çamët e besimit musliman, ndërsa ata të besimit
të krishterë iu nënshtruan greqizimit të detyruar, duke iu mohuar çdo të
drejtë dhe liri njerëzore. Në po këtë përiudhë kohore, serbët realizuan në
Kosovë një nga fushatat më të egra të spastrimeve etnike, duke likuiduar me
dhjetra e dhjetra mijëra shqiptarë dhe duke detyruar të shpërnguleshin nga
shtepitë e tyre me qindra e mijëra familje shqiptare. Genocidi kundrejt
shqiptarëve të Kosovës vazhdoi sistematikisht, për të arritur kulmin e vet
me operacionin famëkeq "Patkoi" që zboi një milion shqiptarë nga shtepitë e
tyre dhe krijoi qindra varreza masive në Kosovë.
Është e kuptueshme që Perëndimi i traumatizuar i pasluftës së dytë, në një
botë të ndarë në blloqe kërcënuese, nuk mund t'ju kushtonte këtyre dramave
ballkanike vemendjen e duhur. Por krimi i pandëshkur, krimi që bredh
rrugëve e shesheve i legjitimuar, pjellë sërish krimin, virulizon të keqen.
Fakt është se Jugosllavia e Titos dhe Greqia, megjithë krimet e përgjakshme
kunder shqiptareve, u privilegjuan nga Perendimi, qenë shtetet ballkanikë
me mbështetje më të gjërë edhe për shkak të koniukturave politike botërore.
Aq më tepër kur Jugosllavia ishte një artific politik i rrezikshëm, nën
hijen e së cilës, domeni serb kenaqte egoizmin e vet primitiv,
nacionalizmin dhe racizmin. Për shumëkënd në botë fundi i Jugosllavisë dhe
tmerret që e shoqëruan shpërbërjen e saj ishin një zhgënjim i madh, kur në
fakt ishte vetëm fundi i përgjakshëmn i një artifici politik, i një
zgjidhjeje të pranuar me pasdrejtësinë e tmerrshme brenda.
Dalja prej rrethit vizioz të krimit dhe të konfrontimeve të bazuara mbi
urrejtjen etnike dhe racizmave të ndryshëm, nuk mund të bëhet pa e lexuar
mire, pa shtesa antropomorfike dhe obsesione mitologjikë të historisë së
Ballkanit. Fillimi i një epoke të re për Ballkanin, për çka sot duket i
angazhuar komuniteti ndëkombëtar, e në radhë të parë Shtetet e Bashkuara të
Amerikës, s'mund të behet nëse nuk njihen mirë realitetet ballkanike dhe
nuk punohet intensivisht për vendosjen e një paqeje të drejtë e të
shëndoshë, që njeh të drejtat natyrore dhe historike të popujve ballkanike
sipas standarteve të pranuara ndërkombëtarisht. Ta mendosh ndryshe, ose ta
trajtosh procesin e paqes dhe integrimit sipërfaqësisht, do të thotë ta
vonosh në kohë realizimin e tij dhe të mundësosh rreziqe të reja. Edhe sot
e kësaj dite, pas gjithë asaj tragjedie që ndodhi, në komunitetin
ndërkombëtar ka hezitim për të ardhmen definitive të Kosovës. Ndërkaq
historianët, analistët politikë të pavarur, studiuesit e ndryshëm shprehen
se e vetmja zgjidhje e drejtë dhe e qëndrueshme, është pavarësia e Kosovës.
Ky hezitim dhe pasiguri në përcaktimin definitiv, e vë në dyshim suksesin e
atij procesi që është nominalizuar si "Stability Pact" e për çka e shprehen
angazhimin serioz përsonalitetet më të shquar të botës politike
perëndimore. Ka shumë njerëz, madje edhe personalitete të shquar, që
mendojnë se zgjidhja do të vijë natyrshëm nëpërmjet zhvillimit ekonomik,
demokratizimit dhe përfshirjes në proceset integruese të Ballkanit, si
brendapërbrenda hapësirës ballkanike, ashtu edhe në Europën perëndimore.
Kjo është vetëm njëra anë dhe shumë e rëndësishme. Por nëse këto procese
nuk vihen mbi një themel të shendoshë e të siguruar, atëherë kjo godinë e
bukur, e përfytyruar dhe e dëshiruar, si nga komuniteti ndërkombëtar ashtu
edhe nga ballkanasit , nuk mund të qëndrojë. Duhet që këto procese të
fillojnë mbi një fondament të shendoshë. Të mos harrojmë se Papa Gjon Pali
i dytë, në mesazhin e tij drejtuar popujve të botës në mbrëmjen e vitit të
ri 1999 tha: "Paqja qëndron në drejtësi !". Pikërisht, në këtë formulim
shenjtëror të Papa Gjon Palit të dytë, qëndron dhe çelësi i suksesit të
Paktit të Stabilitetit për Ballkanin. Vetëm kështu simbolika e Samitit të
Sarajeves nuk mbetet thjeshtë simbolikë dhe ushtrim i paefetk i iluzionit
politik. A do të mundet që Ballkani në shekullin e ri të krijojë një
komunitet shtetesh model të bashkëjetesës, integrimeve dhe zhvillimit, që
të rrezatojë fundin e një epoke të përgjakshme me demon të tipit
Millosheviç dhe me sjellje demoniake të urrejtjeve raciale, etnike e
fetare? Ky është ankthi i ri me të cilin Ballkani starton në mijëvjeçarin e
ardhshëm, ankth që bën të vuaj ende ndërgjegjen qytetare ballkanase dhe
ngre pikëpyetje serioze para së ardhmes.