Aktualizuar mė:        

INTELEKTI I ELITĖS DHE I NEOELITĖS SĖ NJĖ POPULLI

Shkruan: SHEFQET DIBRANI

Intelekti i njė populli matet me aftėsitė mendore pėr t'u organizuar nė tė gjitha sferat e njė shoqėrie tė civilizuar. Rezultatet e sakta tė zhvillimit tė intelektit mė sė miri maten nė kohė paqeje, prandaj stadet e zhvillimeve tė sakta merren nė kėtė kohė. Shkalla e aftėsisė organizative nė fushėn e edukimit dhe arsimimit nė fushėn e kulturės ėshtė bazė themelore pėr t'u zhvilluar intelekti. Kėtij emancipimi i paraprijnė faktorėt tjerė mjaftė vital dhe natyrisht tė domosdoshėm siē ėshtė rregullimi i rendit qytetar, atij shoqėrorė, hierarkia shtetėrore, ligjshmėria, kushtetutshmėria dhe sidomos baza e zhvillimit ekonomik tė njė shoqėrie paraqesin atė qė quhet intelekt, gjegjsisht shkallė e aftėsisė sė zhvillimit mendor pėr t'u organizuar. Rrespektimi i ligjeve dhe ligjshmėrisė si dhe zbatimi i tyre janė faktorė tė tjerė dominant pėr tė shpjeguar shtetin ligjor. Se ēfarė ėshtė arritur nė kohė paqeje deri ku ėshtė zhvilluar intelekti i njė populli mė sė miri vėrtetohet nė kohė krizash dhe pėrmbytjesh, qofshin kėto natyrore siē janė tė reshurat atmosferike, vėrshimet, djegjet, vullkanet e ndryshme, rrėshqitjet e mėdhaja tė kodrave, termetet etj. apo ato politike siē janė revoltat, demonstratat, kryengritjet, rrebelimet e ndryshme e deri tek ndryshimet e mėdhaja tė sistemeve, pastaj puēet dhe luftėrat qytetare apo ato ēlirimtare. Aftėsia pėr tė shpėtuar nė kohė krizash tė mirat materiale e nė veēanti substancėn njerėzore ėshtė njėra nga arsyet e kėtij organizimi nė kohė paqeje duke qitur nė pahė atė zhvillimin e intelektit shoqėror tė njė shoqėrie, logjikė kjo tashmė e dėshmuar nė skenėn e politikės jo vetėm kosovare. Pra siē potencuam vetėm nė situata krizash ekonomike, trėnditjesh politike apo tė fatkeqsive natyrore mund tė dėshmohet shkalla e zhvillimit mendor e njohur me nocionin Intelekt i njė populli, po ky nocion matet mė sė miri nė kohė lufte, sidomos tė Luftėrave Ēlirimtare.

Vitet e '90-ta kanė shėnuar etapė tė re dhe mė seriozen pėr t'u dėshmuar aftėsia organizative shtetėrore, aftėsi e intelektit pėr t'i transformuar bindjet politike nga njė sistem nė sistemin tjetėr, pa humbje materiale, pa thyerje shoqėrore, pa barbarizma e vandalizma shkatrrimtarė. Pėr Evropėn Lindore dhe nė pėrgjithėsi pėr Kampin Socialist kėto vite kanė qen sprova tė njėmendėta pėr tė dėshmuar intelektin intelektual e shoqėror tė njė shoqėrie. Me tė gjitha aftėsitė pėr tė arsyetuar dhe gjykuar drejt secili popull i ka tė vendosura kornizat e tij qysh nė gjenezėn e lindjes, bindje kėto qė iu kanė zhvilluar e emancipuar nėpėr etapa tė ndryshme tė historisė. Forca e arsyes dhe e gjykimit tė intelektit shoqėror tė njė shoqėrie jo gjithėherė ka qen nė nivelin e duhur nė varshmėri tė situatės dhe jo gjithėherė intelegjencia ka qen avangardė e proēeseve shoqėrore. Bile avangardė  e ndryshimeve dhe proēeseve shoqėrore siē janė pėrmbysjet e mėdha politike dhe tendenca pėr tė kaluar nga njė sistem nė tjetrin, zakonisht bėhen nga shtresat e ulėta dhe ajo e mesme qytetare, kategori tė cilat manipulohen lehtė nga ajo ajka mediokėr dhe avanturiere qė synim kanė karrierizmin pėr pushtet dhe jo pėr shtet, tė cilėt dijnė me manovruar lehtėsisht me kėtė shtrese qytetare e cila transformohet lehtė dhe shpejt.

Nėse i kemi analizuar drejt ndryshimet e mėdhaja nė shoqėritė moderrne do tė bindemi se rrallė herė ndodhė qė kėto proēese tė nisen mbar dhe tamam nga ajo shtresa elite e njė kombi. Nė raste tė tilla shtresa elite e atij kombi ka qen dhe duhet tė jetė ajo kasta e shoqėrisė qė merrė pėr sipėr fatin e kombit pėr t'i orientuar drejt ato ndryshime qė pastaj tė zhvillohen vet. Elita duhet edhe t'i frenoj nė ēastet e caktuara kur vlerėson se ėshtė mė mirė, dhe pėr t'i afirmuar vlerat pozitive tė atyre ndryshimeve duke jua pėrcaktuar fatin e rrjedhės sė proēeseve. Shikuar nga ky prizėm konkludojmė se kėto ndryshime mė lehtė kryhen nė vendet dhjetėra apo qindra milionshe se sa nė ato vende ku numri i popullsisė nuk ka kaluar njėshifrorin e milionshit.

Ka qen paragjykim se vetėm tek kombet e mėdhaja dalin njerėz tė mėdhenjė dhe kjo ndodhė jo pse janė mė intelegjent por ata nuk njifen nga sejcili dhe aq mė tepėr popujt e mėdhenjė nuk merren aq shumė me ēėshtje tė natyrės private, tė origjinės dhe jetės sė hershme tė liderit. Historia ka dėshmuar se lider plotėsisht i pranuar nga tė gjithė nuk mund tė dali as tek kombet e mėdhaja kur kanė bazėn ekonomike tė rrėnuar,  pavarsisht kush vjen nė krye. Pra vetėm kombet qė kanė ditur ta zhvillojnė bazėn ekonomike, kanė rregulluar standardin e jetesės dhe kanė arritur ta zhvillojnė e emancipojnė intelektin e popullit tė tyre zakonisht qesin prijsin e pėrshtatshėm pėr tė gjithė. Kjo ndodhė jo pėr intelektin e zhvilluar tė prijsit por pėr arsye se intelekti i pėrgjithshėm i atij vendi ka arritur nė atė nivel sa qė nuk merren shumė me prijsin, me deklaratat e tijė, e aq mė pak mirren me origjinen dhe jetėn e prijsit.

Nė pėrgjithėsi prijsit politikė, zakonisht janė shtresa gjysėm elite e njė kombi. Rrallė, shumė rrallė ndodhė qė elita e njėmendėt e njė kombi tė jetė prijėse politike e proēeseve dhe ndryshimeve tė mėdha shoqėrore, pra avangardė e shoqėrisė. Dhe nėse ndodhė  kjo fėrkimet e mbrendshme janė tė padurueshme sepse elita do tė pengohet vazhdimisht nga shtresa gjysėm intelektuale qė nuk pėrfaqson eliten si dhe nga intelektualėt e paaftė e inferior ndaj vetvetės pėrshkak tė nivelit tė pėrgatitjes sė ulėt dhe diapazonit tė ngusht tė ideve, pra tė asaj qė quhet intelekt i njė individi. 

Nga kjo qė po trajtojmė rezulton e vėrteta se nė ndryshimet e mėdha tė sistemeve shoqėrore,  konvertorė tė parė janė gjysėm intelektualėt dhe mediokritetet tė cilėt vazhdimisht transformohen nė qenje pa identitet dhe gjithėherė prononcohen nė njėrin nga sythet e ri tė ndryshimeve deri sa tė zėnė vendin e prijsit ose deri sa tė rreshtohen nė kategorin e origjinės dhe tė mendimit impotent. Kėtė shtresė zakonisht e pėrcjell njė temperament dhe nervozitet qė manifestohet me njė mosdurueshmėri totale duke paraqitur tiparet themelore tė kėtij specifikimi. Kjo kategori ēdo gjė mundohet ta realizon duke i praktikuar metodat e dhunės dhe tė nėntokės madje duke i eliminuar edhe fizikisht kundėrshtarėt. Nė rastin kur nuk kanė arritur t'i eliminojnė fizikisht fillon etapa e etiketimit shpifjes dhe atakimit moral e njerėzor tė kundėrshtarit. (Kjo metodė pėrdoret edhe para fazės sė likudimit fizik tė kundershtarit). Veēori tjetėr dalluese e kastės sė mediokritetit politik ėshtė ajo se premtojnė shumė dhe nuk shqetsohen pse nuk realizojnė gjė dhe nga ēasti nė ēast i devalvojnė bindjet politike duke mos pranuar kurrė dėshtimin si faktor dhe proēes nė organizimin e tyre. Kjo shtresė nė shoqėrinė shqiptare tashmė ka dalur nė skenė e cila po vepron papengueshėm, bile po shoqėrohet me duartrokitje frenetike, kurse mjetet e informacionit publik po jua mbajnė ison duke u shndėrruar nė telall krimi, bile i formės sė organizuar.

            Shikuar realisht intelektin politik tė kosovarėve e pėrshkon pikėrisht kjo dukuri. Deri sa supozohej se nė vitet e nėntdhjeta prijės i proēeseve politike nė Kosovė ishte elita kosovare qė krijoi kornizat e veprimit politik duke gjetur liderin e pėrshtatshėm dhe tė besueshėm pėr shumicėn absolute, mediokracia kosovare veprimtarinė e vet e ka zhvilluar nė pėrpjekje pėr ta rrėzuar liderin, gjegjsisht pėr t'ia nėpėrkėmbur imigjin autoritativ tė tij dhe elitės nė pėrgjithėsi. Kundėr elites veproi mediokracia e cila mirrej vetėm me kritika, (kritikonte aq shumė sa kurrė nuk dha ide dhe opcione tė tjera). Me tė gjitha tragjedit dhe fatkeqsit e muajve tė fundit, (as kjo periudhė kohore) nuk do tė arrijė t'ia devalvoj vlerat lidershipit kosovarė ashtu shpejt siē ėshtė premtuar dhe ėshtė pretenduar qe gati njė dekadė. Pėr tė rrėzuar eliten gjatė kėsaj periudhe u vu nė pėrdorim metoda e eliminimit fizik dhe kjo u bė pamshirshėm, pa zgjedhur mjete e mėnyra, duke i detyruar pjesėrisht ose tėrsisht tė heshtin, tė largohen e tė mbyllen. Dhe kėshtu dalngadal fati i kombit po rrėshqiste nė duart e neogrupit qė nuk mund tė ngritet kurrė nė nivelin e elitės sė njė populli.

Dhjetvjeēari qė lam pas do tė mbahet mend pėr fėrkime tė mbrendshme tė kėtyre dy kategorive, fėrkime kėto tė mėdha e tė padurueshme duke penguar iniciativat dhe duke varrosur pėrfundimisht pėrpjekjet organizative pėr t'i konstituar institucionet shtetėrore. Nė raste kur ishte e pamundur pėr t'i penguar proēeset, sė paku bėhej frenimi i tyre, kjo ishte e lehtė dhe realizohej shpejt. Sintezė e kėsaj del e vėrteta se nė Kosovė,  kurdoherė ėshtė penguar konstituimi i institucioneve shtetrore nga vet shqiptarėt nė njė kohė shumė herė mė tė favorshme se sa koha e pranverės sė sivjeme qė bėri tė mundshme formimin e institucioneve legale dhe qeverira madje edhe nė kėtė kohė jashtė Kosovės. Pėr ēudi tė tė gjithave lideri i Kosovės dr.Ibrahim Rugova i zgjedhur me votėn e popullit ėshtė kontestuar dhe kontestohet nė mėnyrė apsolute, pa e parė as mė tė voglen shenjė pozitive tek ai, pėrveē nėnshkrimit qė mban datėn 23 shkurt 1999 dhe vendin (Rambuje?) tė Francės kur e kanė autorizuar UĒK-nė pėr ta caktuar personin, (e jo pėr ta bėrė edhe qeverinė), qė do tė bėnte pėrgatitjet pėr konstituimin e organeve udhėheqėse deri nė zgjedhjet e mundshme tė parapara edhe nė Marrėveshjen e Rambujesė. Se si u zhvillua rrjedha e kėtyre  ngjarjeve dhe si deklarohet tashti grupimi i sėmajtės kosovare nė emėr tė popullit nuk do koment por e meta e gjithė kėtij formimi ėshtė mėnyra se si pretendohet tė arrihet qėllimi. Vetėm niveli i pėrgatitjes shkollore tė kėtyre pretedentėve pėr pushtet, ku nga shumica absolute e emrave tė pėrmendur si ministra, vetėm pėr dy-tre dihet se kanė pėrgatitje superire (fakultet) qet nė pahė prapavijėn e qėllimit dhe kjo dukshmėri del edhe mė e karikuar tek emrimet pėr pėrfaqsues diplomatik nė botė, ende pa e njohur bota Kosovėn si tė pavarur. Poashtu ėshtė anakronike shumėllojshmėria e parlamentit dhe e mendimit politik si dhe propaganda pėr UNITETIN qė po egzistuaka nė mes LPK-UĒK-LDB. Kėsaj logjike i vie era antidije me tendencė tė dukshme pėr t'i eliminuar intelektualėt dhe ekspertet e ēėshtjeve kyēe nė ardhmėrinė e Kosovės duke pasqyruar binomin e dikurshėm komunist LKK-LSK.

Nėse merren kėta parimetra pėr tė shpjeguar intelektin e liderėve tė rinjė politik tė asaj kaste qė pretendon se ka dalur nga "gryka e luftės" do tė bindemi se neointelekti i popullit tonė si aftėsi mendore pėr tė arsyetuar e pėr tė gjykuar, gjegjsisht pėr tė dėshmuar forcėn e arsyes dhe tė gjykimit si shkallė e arritjes mendore tė njeriut si zhvillim mendor po kthehet tamam  nė vitet e dyzeta, prandaj ėshė nė disfavor tė gjithė asaj qė proklamohet dhe pretendohet tė arrihet.

Nė shtetet demokratike, barometri i intelektit tė njė kaste politike ėshtė populli i cili me zgjedhje saktsisht, pėrcakton dominuesit e pushtetit tė ardhshėm. Revolucionaret, zakonisht janė tė zėshėm nė kohė tė krizave dhe do tė ishte mirė qė deklarimeve publike se vendimet janė nėnshkruar tamam ashtu siē thonė duhet t'u pėrmbahen absolutisht duke i bėrė publike postulatet e marrėveshtjeve, (nėse ka pasur marrėveshtje?), dhe tė veprojnė tamam siē thonė nė Kosovė e pėr Kosovėn njerėzit e sakrificės qė nuk ia kanė kthyer shpinen kurrė Kosovės e as fronteve tė luftės. Ardhja e azilantėve nga Evropa nė postet e ministrave dhe tė shėrbimeve sekrete informative fyen dhe cenon dinjitetin patriotik tė mijėra e mijėra Luftetarėve patriot qė qėndruan e luftuan nėpėr frontet e betejave anė e kėndė Kosovės. Besueshmerinė momentale tė popullit, (ah sa luhet me popullin!), do tė kishte mundėsi ta dėshmonin  edhe gazetat dhe mjetet difuzive duke organizuar sondazhe tė caktuara pėr ta matur pėrnjimend pulsin e popullit, sondazhet e udhėhequra nga gazetat me naivitet partiak dhe nga njė dyshe mjerane  nė TVSH nuk e kryejnė funksionin e vėrtet. Po barometri mė i mirė dhe mė i dėshmuar edhe pa kėto sondazhe, ėshtė ajo se sa pretedentet e tashėm kanė arritur ta bindin popullin pėr t'i rrespektuar dekleratat-komunikatat-urdhėresat qė i quajnė ata (sipas fjalorit tė ri politik), "ligjet e shtetit tė ri demokratik?!".

Nė kohėn kur pretedentet pėr mandate do tė heqin dorė nga pėrdorimi i ligjit tė dhunės sė inkriminuar dhe dėnimit sipas listave tė zeza, nė momentin kur do tė heqin dorė nga dhuna verbale mbi TVSH-nė,  nė momentin kur do tė heqin dhunėn si mjet detyrues pėr t'ua rrespektuar dhunėsisht ligjet (dekleratat) qė kanė aplikuar atėherė do tė flitet pėr intelektin e ri qė me gjuhėn e shkencės thuhet NEOINTELEKT i shtresės sė re politike kosovare.

Nė rastin konkret, kur  NATO-ja e ka fituar luftėn nė Kosovė, SHQIPTARĖT si duhet tė flasin pėr Ēlirimin dhe Ēlirimtarėt e Kosovės, dhe sa mund t'u besojmė dekleratave publike dhe parollave komuniste nėpėr stadionet futbollistike nė emėr tė "Lirisė", kur nė ēdo institucion vital nė Kosovė valon Flamuri i KFOR-it, OKB-sė apo organizatave tė tjera ndėrkombėtare dhe administrator tė tyre janė tė huajt. Pėrpjekjet e parreshtura pėr t'ia mbushur mendjen popullit se vetė e kanė Ēliruar Kosovėn shton dyshimin tek kjo kaste se ėshtė tepėr e papėrgatitur nė rast tė largimit tė administratorėve tė huaj nėse me tė vėrtetė largohen ndonjėherė nga Kosova.