Aktualizuar mė:        

 ANALIZĖ USHTARAKE 

                     Parashikimet dhe rrjedhojat e luftės sė NATO-s nė  Kosovė

 Islam SADIKI

    Edhe pse NATO intervenoi nė Kosovė dhe pėr Kosovėn, nė tėrė teritorine e Jugosllavisė, pėr tė filluar bombardimet, iu nevoit nji kohė shumė e  gjatė. Si gjithmonė dhe ēdokund ashtu edhe nė radhėt  e aleancės kishte pro dhe kontra intervenimit.Shumė anėtarėve tė aleancės i nevoiteshin arsye mė  reale, se masakrat dhe dėbimi i popullsisė nuk mjaftonin. Ēdo negociat qė u bėntė ishte pėr ta e mirėseardhur. Pėr aksione konkrete ishin  vetėm SHBA-tė (Klinton, Olbrajt, Clark) dhe aleati i saj qė nga lufta e dytė botrore Britania e Madhe (Bler, Kuk).

     Marrėveshja e tetorit  Holbruk-Millosheviq (e cila marrėveshje kurr nuk ėshtė publikuar) e gėzoi pamasė pjesen tjetėr tė aleances qė ishte kundėr intervenimit. Se si u zbatua kjo marrėveshje e cila u ba pa palėn kryesore tė konfliktit, atė shqiptare, u pa qė nė fillim. Sėrbia jo qė i zvogloi forcat polcore dhe ushtarake nė Kosovė por ajo vetėm i shtoi edhe mė shumė duke e rritur numrin nė  40.000. Si kompromis Millosheviqi pranoi njė forcė ,civile, tė paarmatusur, tė udhėhequr nga OSBE-ja, me njė numėr deri nė 2000 veta. Edhe pse Sėrbia kishte lejuar qė ky mision tė ketė deri nė dy mijė vetė nė Kosovė erdhėn vetėm se 1200.Ėshtė karakteristike qė nga ky kontigjent shumica e tyre ishin ushtarak me gradėn e Gjeneralit. Ky mision luajti rolin e dyfishtė nė Kosovė. Sė pari  bėri misionin e saj Verifikues, dhe sė dyti,  regjistroi dhe pozicionoi si ēdo lėvizje tė forcave serbe. Kėto informa iu derguan shtabeve tė NATO-s  me ēka iu mundėsua me lehtėsi  indentifikimi i objekteve ushtarake. Nji merit tė madhe pėr kėtė  e ka vetė shefi i kėti misioni Willam Woker.

 

                                Si u shkatėrrua Ushtria Jugosllave?

 

     Ushtria Jugosllave  ishte njė ushtri e cila nga tė gjitha  tė tjerat, jo anėtare tė NATO-s, i plotsonte kushtet taktike dhe teknike tė jetė e afėrt me ate tė NATO-s. Nga ushtritė e bllokut tė lindjes ishte e para. Kapiteni apo Majori i UJ ishte i barabart me Kapitenin apo Majorin e NATO-s, aftėsi qė nuk e kishin shtetet tjera. Teknika e luftės, deri nė vitet e 80, ishte mjaft e pėrsosur dhe moderne. Nga tė gjitha mjetet luftarake duke pėrfshirė tanksat, raketat, helikopteret, aeroplanėt, radarėt e deri tek armėt personale tė ushtarit, ishin tė prodhimit vetjak, me kvalitet tė lartė. P.sh. Tanku M-84 ėshtė ndėr tanket mė tė persosura tė UJ  e i cili pas Leopardit Gjerman, ėshtė i dyti pėr ka preciziteti dhe teknika. Pastaj helikopteret „Gazela“ qė njihen si kundertankė dhe mjete tė blinduara  poashtu ishin tė njė cilėsie tė lartė. Aeroplanet MIG-21 dhe sidomos MIG-29 tė afėrt me Tornadot gjermane,  e kėshtu me radhė.

    Pas viteve tė tetėdhjeta, e sidomos 85-86, buxheti i shtetit Jugosllav, filloi tė bie e mė kėtė  edhe buxheti ushtarak. Uzinat e prodhimit tė mjetėve luftarake jo qė nuk shkuan nė pėrsosjen e teknikes luftarake, nė varshmėri me kohėn, por ato nuk prodhuan as ato qė deri dje i prodhuan, por u murėn vetėm me  mirėmbajtjen e tyre. Standardi i vetė jetės sė ushtarit filloi tė bie. Pagat e eprorėve fillun tė redukohen dhe filloi tė ndaret nė dy kiste. Filloi shitja e nji numri tė automjeteve ushtarake. Nji numėr iu shit Ministrisė sė Punėve tė Mbrendshme kurse nji numėr jashtė vendit. Kamionet transportues qė nė APJ  njifshin me emrin TAM-1122, u tėrhoqen nga e gjithė armata dhe iu shitėn Irakut.

     Nė vitet 87-88-89-90, nga radhėt e Sllovenėve ēdo Kadet qė e kryente Akademin Ushtarake, menjiherė  paraqiste  kėrkesėn pėr ndėrprejen e mardhėnjes sė punės nė ushtri. Mė pas filluan edhe eprorėt qė gjendeshin nė punė tė bėjnė tė njejtėn gjė.Filloi tė ndryshojė edhe struktura nacinale  e ushtrisė. (Nė vitin 1988 unė personalisht isha nė praktik si kadet nė Kazermen „Kozara“ tė Banja Lukės. Nji ēetė e motorizuar kishte 53 ushtarė. Nga ta 48 ishin Shqiptarė kurse vetėm 5 ishin tė tjerė.) Kėso raste kishte edhe nė kazermat e tjera anėkėnd Jugosllavisė. Pėr pushtetin kjo ishte „halė nė sy“ dhe ata bėnė ēmos qė ky numėr tė reduktohet. Nė Mars tė vitit 1989 vetėm nga komuna e Deēanit u dėrguan nė Nish pėr rekrutim 204 persona. Nga ta si tė aftė pėr ushtri dolėn vetėm 51 vetė duke pėrfshirė Shqiptarė, Serb, Malazez etj. D.m.th. ¼ ose vetėm 25%.

     Pas shkatė rrimit tė RSFJ-sė nji numėr tė madh tė armatimit Sėrbia e tėrhoqi brėnda kufijve tė vetė. Nga Slovenia nji pjesė, Kroacia, Bosnja dhe  komplet armatimin nga Maqedonia. Edhe pse Sėrbia u stėrmbush me armatim prap se prap jashtė saj mbeti nji arsenal i madh si dhe shumė uzina qė prodhonin armatim dhe pjesė rezervė, si fabrika e Tankėve nė Slavonski Brod, Helikopterėve nė Mostar, TAM-Maribor si dhe shumė fabrika tė municionit. Pėr kėtä Serbia u detyra tė kėrkoj armatim nga Rusia por fal sanksionėve qė i kishte nuk ia arriti qėllimit deri me 1997,  kur pas marėveshjes sė Dejtonit iu terhoqėn sanksionet. Pėr kėtė kohė ajo  arriti  tė blej disa Helikopter  Rus,  tė njohur nga lufta e Afganistanit, qė i pėrdori nė Kosovė si dhe disa raketa pėr mbrojtje kundėrajrore, tė cilat nuk arriti t’i pėrdorė fare.

 

                      Pse NATO-ja  frigohej nga Ushtria Jugosllave?

 

    NATO e dinte fortė mirė gjendjen faktike tė UJ dhe prap se prap e kishte njė drojė prej sajė. Nė takime dhe konferenca me gazetar, e ngrisin aq lartė UJ sa qė ishte pėr tu befasuar. Mjaft tė sukseshme e vlersonte mbrojtjen kunderajrore, aviacionin e luftės por edhe kuadrin ushtarak. Gjithė kėtė ngritje NATO-ja e bėnte me qėllime taktike:

1.  

   Qė forca kundėrshtare (AJ) tė barazohet me vetėveten (1:1 e tė dihet fituesi)

2.  

   Qė elektoriati  i shteteve anėtare tė NATOS tė bindet se UJ me tė vėrtet ėshtė nji supėrfuqi ushtarake dhe se e vetmja forcė relevante pėr kundervim ėshtė NATO-ja.

Duke u nisur nga kėto dy parime nė aksionet nė Kosovė mori pjesė e tėrė Aleanca prej 19 shteteve dhe qė nga fillimi e deri nė fund ishte kompakte, qė ėshtė hera e parė nė historinė Aleancės.

 

                 Si u bė Britania e Madhe aleate e Shqiparėve?

     - Me rastin e luftės sė gjirit Persik, dy aleatet besnik qė dolėn fitues pa mėdyshje ishin SHBA dhe Britania e Madhe. Me fillimin e luftės nė Kosovė u befasuam se si Britania e Madhe e pranoi realitetin dhe u bė aleate e shqiptarėve duke ditur historikun e saj si aleate e madhe e Sėrbisė.

     Si ndodhi kjo? Egzistojn dy shkaqe qė e detyran Anglinė tė na bėhet krah i fortė nė luftė drejt aspiratave tona shekullore.

1.      Me ardhjen e Toni Blerit dhe partisė sė tij nė pushtet, Anglia u drejtua me tėrė qenien e sajė nga SHBA, si aleate e saj. Si shtet me demokraci tė lartė e tronditėn thellė masakrat ndaj popullatės civile e sidomos ndaj grave dhe fėmijve.

2.      SHBA nė shekullin e ardhėshėm deshiroin qė nė Europė tė kenė nji superfuqi ushtarake dhe politike stabile, qė tė jetė nė gjendje tė kontrolloj Europėn.

 Amerikanėt si “polic botėrorė”,  kanė pėr qėllim qė nė Europė tė formohet njė “polici Europiane” vetjake, por e komanduar dhe e udhėhequr nga Amerikanėt. Se cila nga shtetet Evropiane do tė jetė nė njė pozitė tė tillė ende nuk dihet. Por dihet se shtete potenciale janė Franca, Gjermani dhe Britania e Madhe. Nga kėto shtete potenciale vetėm Britania e Madhe e ka kuptuar interesin Amerikan dhe se me tėrė potencialin e vetė  iu ka bashkangjitur atyre nė aksione kundėr Irakut dhe kudėr Jugosllavisė. Ajo ėshtė duke bėrė ēmos qė tė jetė superfuqia (dominuese) nė Evropė. Nuk ėshtė pėr tu befasuar se nė nji tė ardhme tė shkurtėr tė bėhet edhe zyrtarisht. Sot Britania e Madhe bėnė atė qė i urdhėrohet nga SHBA.  E duke qenė se SHBA janė bėrė aleate tė shqiptarėve atėherė edhe Britania u bė aleate e jona.( „Miku i mikut tim ėshtė miku i imė“.)

 

            Sa ishte precize NATO nė caqet e saja?

 - Teknika ushtarake e NATO-s ėshtė super moderne dhe gjithmonė ecė me kohėn, duke filluar nga raketat TAMAHOWK e deri te aeroplanėt bombardues. Preciziteti ėshtė shumė i madhė, nėse jepen kordatat e sakta. Mund tė variojn maksimum  2-5%. Pėr suksesin e tyre u pa nė luftėn e Kosovės. Nga tė gjitha raketat dhe bombat e hedhura, kan deviju vetėm 12 copė.

     Nga gjitha bombardimet e bėra dhe shifrat e dhėna pėr numrin e humbjeve nga ana e UJ, pas hyrjes sė trupave  tė NATO-s u vėrtetua se nuk ishte ashtu  si ishin komunikatat nga konferencat e shtypit. 

P.sh gazeta“U.S.News&World Report“ shkruan se nga 900 caqe janė shkatėrruar:

- 110 tanke - janė gjetur 26.

- 210 transporter tė blinduar - janė gjetur 12

- 443 automjete tė mekanizuara - janė gjetur vetėm 8.

Si ndodhi kjo:

     UJ nė kuader tė vetin e ka gjininė ushtarake Inzhinjerinė (Gjenion) . Kjo ndahet nė disa grupe si: Pioner, vėrshgues, amfibiste, pontonire, njėsi tė rrugėve dhe urave, njesi pėr pengesa dhe kalime nė fushate minuara si dhe nė njesi e maskirantėve.

Njėsia e maskirantėve ndahet nė tri grupe: vėrzhguese, maskirante si dhe njėsia pėr kamuflim (Improvizim). Maskimi i objekteve  dhe tekniksė sė UJ nuk pati sukses sepse tanket dhe transporterėt nuk guxuan as ti ndezin motorėt se edhe motori ndezur mund tė zbulohet nga radaret.

    Kamuflimi (Improvizimi) pati sukses tė madh dhe i shkaktoi NATO-s  bombardime tė pa nevojshme. U improvizuan: ura falso, rrugė falso, kinse po kalon kolona, sisteme tė raketave shumėtytėshe, pushkomitraloz kundėr ajrorė  etj.

Njė shembull:

 Nė njė fshat nė afersi tė Gjakovės (B.....) UJ kishte renditur 3 parė Biga tė karrocave tė kuajve dhe i kishte drejtuar kah qielli. NATO i kishte zbuluar kinse topa kundėrajror dhe i ka shkatėrruar. Pastaj karrocat e thjeshta i kanė drejtuar poashtu nga qielli kinse pushkomitraloz kundėr ajror. Edhe kėto janė shkatėrruar nga NATO. Nga kjo del se preciziteti ishte shumė i madh por jo nė objektet e duhura.

 

             Ē’e shtyri Serbinė tė largohet nga Kosova?

Edhe pas sulmit 79 ditėsh UJ nuk u shkatėrrua ashtu siē ishte paraparė dhe menduar. Po tė sulmoheshin vetėm caqet ushtarake (sipas planit 1) ajo fare s’do tė lėvizte nga vendi. Ajo kishte kohė qė ishte larguar nga kazermat dhe ishte futur nėpėr objektet civile. Tė gjithė menduan se UJ do tė dorzohet shum lehtė, shpejt e kėtė mbrenda javės sė parė tė bombardimeve. Kur ky parashikim nuk u realizua atėherė filloi plani 2 (bombardimi i objekteve civile). Filluan tė shkatėrrohen urat,hekurudhat, autostradat, qendrat komanduese, rafinerit, sistemi elektrik etj. Edhe pse kėto bombardime e sollen Sėrbin nė nji gjendje tė mjerė prap se prapė ajo nuk u dorėzua lehtė. U nevoiten 79 ditė dhe netė  qė mė nė fund ti pranoj tė 5 kushtet e NATO-s ( tė pranoi kapitullimin). Kėtė e bėri atėherė kur ishte e siguret se sė shpejti do tė aplikohet plani3 (Invazioni i kėmbsorisė). Si kėmbngulės i planit 3 ishte Gjenerali Clark, dhe se fitorja e NATO-s ndaj UJ ėshtė fitore e tijė personale me ndimėn e Klintonit, Olbrajtit, Blerit, Kukit, Solanės e duke mos e harruar aspak kontributin e UĒK-sė.