Aktualizuar mė:                           Kjo faqe ėshtė vizituar: 

Tė nderuar pjesėmarrės tė kėtij tubimi,

tė nderuara autoritete shtetėrore !

     Jemi tubuar sot kėtu qė sa do kudo tė prezentohemi se kush jemi ne! Nė kėte moment kur tė gjitha kanalet televizive botėrore po e paraqesin shpėrnguljen e pa parė biblike, ndjekjen prej trojeve tona, kan lind interesime qė tė dihet se kush jemi. Zakonisht pėr ne ballkanasit thuhet se merren shum me histori, por thot njė e thėnme e vjetėr latine se “ historia ėshtė mėsuesja e jetės”, por pėr ne ajo nuk ishte, sepse ate na e shlyen!. Tek e fundit ai i cili nuk e ka tė tashmen e kthehet tė sė kaluarės.

Vijmė nga Ballkani nga u nis Leka i madh me ushtritė e veta nė tėrė Botėn jo pėr tė shkatrrue pėr pėr tė bėrė reforma, atij, tė tė cilit i pat thėnė njė prej filozofve cinik i cili jetonet nė bure pranė detit, e vetmja gjė qė kėrkoi nga ju ėshtė tė ma lshosh Diellin i thot Diogjeni Lekės sė madh i cili pastaj e pėrcolli Lekėn gjėrė nė Indi.

Njė fshatar shqiptar nė vitin 1846 i ankohet shkrimtarės sė njohur Amerikane Rose Wielder Lane autorės sė romanit “shtėpia e vogėl nė preri” sipas sė cilit ėshtė gjiruar seriali i njohur televiziv Amerikan, se; Leka i madh nuk ishte njeri i mirė, babai i tijė Filipi ishte njeri i mirė dhe pastaj i njehson edhe 22 mbretėr tjerė para ardhės tė Lekės nga ata vetėm njė me emėr helen, por, vazhdon fshatari Filipi babai i Lekės gaboi kur pėr mėsues ia caktoi njė Aristotelin, ne fshatarėt shum gjera ia kishim mėsuar ma mirė. Kur dihet se Aristoteli ėshtė njė prej tre filozove ma tė mdhėnjė nė antikė, themeluesi i shkencave natyrore eksperimentale, biologjisė dhe logjikės. Ai i cili na e rregulloi rendin nė tru.

Konstantini i Nishit njė nga perandorėt e famshėm Romak, stėrgjysh i jonė i cili ditėn shkonte nė Kishė kurse natėn qėndronte nė Tempuj i cili qėndrėn lindore tė perandorisė Romake e vendosi nė Konstantinopojė. Nė krevatin e vėdekjes u krishterizua. Niketa Dardani i Remesianės afėr Nishit intelektual i asajė kohe dhe komponuesi i parė i muzikės kishtare ishte gjithashtu stėrgjysh i jonė.Pastaj Justinjani njė nga themeluesit e sė drejtės romake, dhe ai i cili nė shkullin e 6 pas epokės sė re e mbylli akademinė e Platonit ishte gjthashtu stergjysh i jonė. Cezari gjat shkollimit nė Durės i drejtohet babės sė vet dėrgom tė holla se kėtu nuk ėshtė Romė, njashtu Mark Aureli njė prej Augustve romak i quajtur si “ Restaurues i Botės” i cili vėdes nė (Sigindum) Vjenė gjithahshtu e kreu shkollėn nė Apoloni, edhe Ciceroni njė prej filozofve dhe zgjeruesve tė filozofisė stoike ishte shkollua nė Durės.

Usta Mehmet Isai i Oparit nxanės i vendasit tė tijė arqitekt Sinanit, gjithashtu njė prej stėrgjyshve tanė, i cili pas kryerjės sė Tagj Mahallit tė famshėm nė brigjet e lumit Tagra tė Indisė, i pėrgjigjet Shah Gjananit i cili kėte vepėr ia kushtoi bashkėshortės sė tijė Mumtaze Mahall (bukuria qė hec, sipas vjehrrit tė sajė) sa bukur u ndėrtua kjo vepėr, por ka mundėsi tė bėhet diē edhe ma bukur, pėr kėte Shah Gjanani urdhėron, ti verbohen sytė dhe tė burgoset qė mos tė ken mundėsi tė realizoi diē ma tė bukur, pra si duket krenaria i vėrbon sytė dhe zvoglon mudėsitė e veprimit.

Flasim njė gjuhė tė vjetėr qė shkenctarėt e radhisin nė grupin e gjuhėve indo europiane ose indo gjermane si tė doni pėr ne ėshtė tėrėsisht njė soj. Me kėte gjuhė mund tė deshifrohen hieroglifet, Faraon do tė thot (fara jonė), fjala qė pėrdoret nė fund tė lutjės AMIN mund tė deshifrohet me gjuhėn tonė qė do tėthot: At, Mėmė, Isė(Izbe) dhe Nujė me njė fjalė Atė e mėmė, dritė e uji janė jeta, kėte e vėrteton shkenctari italian Gjovano Catapano. Sipas franqezit tė shquar Robert Dangely, Napoleon Bonaparta (kalmiri) njė Korzikan i cili nė familje kishte folur gjuhėn Pellazge= shqipe rridhte perj njė familje nė tė cilėn kultivoheshin kuajt e mirė. Ai e mėsoi taktikėn luftarake prej Lekės sė madh , Pirruas e Skėnder Beu kjo ėshtė sipas franqezit Dangely. Kėte gjuhė e folėn dhee shkruan etrurėt por vetėm me shkrim prej tė djathtės nė tė majt, dhe mbishkrimet e tyre kuptohėn shum leht prej atyre qė e dinė shqipėn.

 

Pas luftės sė parė botėrore na u tha se tė shkosh nė shkollė do tė thot ta harrosh traditat dhe ta prishish fenė, pas luftės sė dytė botėrore sistemi shoqėror i jepte njė randėsi tė madhe arėsimit, por, pastaj na u tha se prindet tan nuk duhet ti dėgjojmė sepse ata kan mėsuar prej baballrėve tė tyre primitiv. Pra ti dėgjosh ata ėshtė primitivizėm. Edhe pse prindet tan na thonin se ato qė juve nė shkollė i dėgjoni nuk vlejnė, prap se prap mėsuesit ishin ma tė bindėshėm. Baballarėt na thonin se zanati ėshtė ai qė ta siguron egzistencėn dhe ate duhet ta mėsoni, bile na e tregonin edhe njė tregim se si njė princezė nuk ka paranuar tė martohet me njė princ i cili nuk kishte ndo njė mjeshtri. Por pasi qė princi u rrėxue prej pushteti zanati ia shpėtoi jetėn nė vendin e ri nė tė cili emigroi. Prindėt dhe gjyshėt na thonin se duhet ti dojmė shtazėt dhe tė kujdesemi nė mėnyrė tė veqant pėr to, kurse nė shkolla na thonin se ajo ėshtė primitivizėm.

Tė gjitha kėto qė prindėt dhe baballarėt tan “primitiv” na than ti bėjmė, kėtu te ju e pamė se ashtu bėhen si na patėn thėnė baballarėt tanė primitiv, dhe mė kėtė mėnyrė keni arrijt shkallėn ma tė lart tė civilizimit botėrorė. Si i shifshim fshtarėt zvicerian kujdesin e jashtazakonshėm qė tregonin ndaj bukės dhe ushqimit na kujtoheshin kėshillat e prindėve dhe gjyshve tanė qė ata na kishin thėnė se trohat e bukės duhet tė vehen nė ato vende ku i han gjallesat. Kurse nė shkollė na thoshin se ajo ėsht primitivizėm. Besa me 1966 na than se edhe shqipja ėshtė primitive, por do ndryshime qė u patėn bėrė disi iu nal pak turri kėsajė euforie tė klasifikimit nė primitivizėm.

Pastaj nė muzeun e shėn Albanit nė Basel shifet se kishte prejardhje prej njė shteti Albani i cili shtrihej prej detit Adriatik e gjėrė nė detin e Zi.

Neve na jet qė kėte qė keni arrijt ju e qė veproni ashtu si na kan kshillua prindėt tan neve, por nga mėsuesit tan quheshin si primitive, ta mėsojmė aq sa mundemi dhe ta bartim nė vendin tonė i cili qė 15 shkuj ėshtė i rrahur prej valėve tė ndryshme politike. Njashtu na than se tė ndėrtojmė kulla ėshtė primitive, Kulla “primitive” nė Junik u rrah pėr 10 ditė rresht prej topave 120 mm dhe nuk ia la shenjė asajė, aty e kuptuam se ēdo tė thot ai primitivizmi qė na e patėn thėnė ata. Njashtu na than se tė ketė armė nė shtėpi ėshtė primitivizėm, se cili Zviceran kishte armė nė shtėpi. Pastaj ata na hynė nė shtėpi dhe na i vranė gra e fėmijė bile edhe i masakruan!

Ma nė fund na than se duhet tė largoheni nga shtėpitė dhe merreni botėn nė sy sepse jeni primitiv.!

Kjo e fundit ishte ma e rėnda dhe ma mizorja, ta lėshosh truallin e banuar nga tė parėt tan qė ma se 4000 vjet vėrtetė ėshtė tejet e rėndė. Ne jemi mėsuar me pak, dhe me ato mundėsi tė pakta qė na i jepte vendi i jonė ne ishim tejet tė kėnaqur, por tė tjerėt tė cilėt erdhėn nė shekullin e 9 aty edhe pse i pritėm miqėsisht ata na e kthyen si po e shifni sot edhe ju vet, me pėrzenje nga trojet tona. Por, rrėnjė e fortė jemi ne, me pak mundėsi do tė kėthehemi aty.

I dualėn telashe edhe tėrė botės demokratike, sepse kur ne i spjegonim gjėrat ashtu si ishin na thuhej se ate po e thoni ju, dhe dyshohej nė vėrtetėsinė e tregimit. Pra u bėmė tė dyshimt, por sot kur po i shef tėrė bota gjėrat, ka mundėsi si ti kuptojė, por kjo i vėrteton tregimet tona nė tė cilat nuk na besohej. Pėr kėte ne nuk e fajosjmė askend, por vetėm e pėrkujtojmė sepse tash janė dukur e vėrtetuar gjėrat, qė neve kemi tentruar gjatė ti tregojmė, kurse pėr ne, kjo ėshtė tepėr vonė.

Tė nderuar Zviceran ne pėr tė arrijturat e juaja ua kem lakminė dhe nga ju mund tė mėsojmė shum, por gjėrat nuk janė vetėm pėr tu mėsuar por ato duhet edhe pėrjetuar, pėr pėrjetimin edhe realizimin e tyre duhet rrugė e mundimshme, ajo rrugė qė ju e keni kaluar. Kur nė shkollat e juaja para 80 vjetėve ėshtė mėsuar se i vetmi vend ma i varfur se Zvcra nė Europė ėshtė Shqipėria, sot ju gjendeni nė vendin e parė tė vendeve ma tė pasura tė Botės kurse ne! Neve gjendemi nė fund tė pusit si thot njė e thėnme popullore tek ne. Ne jemi tė vetėdijshėm pėr ndihmat qė na i keni bėrė, sė pari me strehimin tonė, pastaj sigurimin e punės, por ajo ma vlefshmja ėshtė se ne kemi mundėsi tė mėsojmė shum nga ju. Po pėr njė gjė tė tillė kemi nevojė tė na ndihmoni, e dijmė se do tė thoni duhet tė punoni shumė,por pėrveq asajė duhet gjetur edhe mėnyrėn ma racionale tė punės.

Pėrveq qė duhet shum punuar, duhet edhe diē tjetėr e ajo ėshtė menquria, ajo qė ju e keni dhe ne kemi nevojė shum pėr te. Nė kėt aspekt e kėrkojmė ndihmėn tuaj! Asnjė populli nuk i kemi bėrė keq gjėrė me tani!

 

Zoti e bekoftė Zvicrėn !

 Sh. Latifi