Dört asır önce içtimai’yi ahlakın dışına iten Avrupa, şimdi de ferdi hayatı ahlak dışı ilan ediyor.

Machiavelli ile Freud iki müşahit. Biri politikayı ilimleştirmiş, öteki ruhiyatı.

Avusturyalı hekim çağdaş insanın kulağına, “Canavarsın” diye fısıldıyor, “canavar ve hasta. Dertlerinin kaynağı annene duyduğun itiraf edilmez şehvet, babana beslediğin hayvanca kıskançlık.” Ve Avrupalı, asırlarca gizli meziyetleri birdenbire keşfetmiş gibi mağrur.

Psikanaliz karlı bir mit. Kilisesi, rahipleri, ayinleri var. Şuuraltı, her istediğini kolayca elde eden mutlu azınlığın imtiyazı. Yığının bu gibi inceliklerden haberi yok.

Upşinat “Tanrısın” diyor insana. Freud “İtsin” diyor. Hangisi haklı?

Şairi dinleyelim:

“Gökten yücesin, topraktan bayağı.

Yokluk zulmetiyle bağlıysan, toprak.

İlahi nurun tecelligahı isen, arş.”